Brain fog & overgang: zo herken je het en blijf je scherp

Herken je dit? Je staat in de supermarkt en je kunt ineens niet meer bedenken wat er op je boodschappenlijstje stond. Of je gaat iets opzoeken op je computer en vergeet wat je precies wilde doen.

Veel vrouwen merken het rond hun veertigste of vijftigste: moeite met concentreren, vergeetachtigheid, trager denken of het gevoel “watten in het hoofd” te hebben. Deze klachten worden vaak omschreven als brain fog. Vooral tijdens de overgang komt dit veel voor. Maar wat is brain fog in de overgang precies, welke oorzaken zijn er en hoe ga je  ermee om in je dagelijks leven, zowel thuis als op je werk.

Hoe vaak komt overgang brain fog voor?

Onderzoek laat zien dat cognitieve klachten veel voorkomen tijdens de overgang, met name bij vrouwen in de perimenopauze. In deze fase rapporteren vrouwen significant vaker geheugen- en aandachtsproblemen dan vóór of na de overgang (1,2).

Belangrijk is dat het hier meestal gaat om ervaren klachten, niet om blijvende cognitieve achteruitgang (2).

Overgang en vergeetachtigheid: wat gebeurt er in het brein?

1. Hormonale schommelingen

Oestrogeen speelt een belangrijke rol in hersengebieden die betrokken zijn bij geheugen en aandacht. Tijdens de perimenopauze wisselen oestrogeenspiegels sterk, wat samenhangt met cognitieve klachten zoals brain fog (3,4).

2. Slaapverstoring

Slaapproblemen komen veel voor in de overgang en blijken sterk samen te hangen met concentratieproblemen en vergeetachtigheid (2,5). Slechte slaap versterkt het gevoel van mentale mist.

3. Stress en stemming

Stress, angst en somberheid nemen bij veel vrouwen toe tijdens de overgang en beïnvloeden het cognitief functioneren. Onderzoek laat zien dat deze factoren een belangrijke rol spelen bij het ervaren van brain fog (2,4).

Is brain fog tijdens de overgang blijvend?

De meeste studies laten zien dat:

• brain fog tijdelijk is
• vooral voorkomt in de perimenopauze
• na de overgang vaak weer afneemt (3,6)

Objectieve cognitieve tests tonen meestal geen blijvende cognitieve achteruitgang, ondanks dat vrouwen hun klachten als zeer reëel en belastend ervaren (1,3).

Hoe hangt het samen met hormonen en andere symptomen?

Tijdens de overgang schommelen hormonen zoals oestrogeen en progesteron sterk. Deze hormonen beïnvloeden niet alleen je menstruatiecyclus, maar ook hersengebieden die belangrijk zijn voor geheugen en aandacht (4).

Daarnaast zijn er factoren die de klachten kunnen verergeren:

• Slaapproblemen – slechte nachtrust maakt concentreren en onthouden lastiger (3).
• Stemmingswisselingen – angst, stress of prikkelbaarheid kunnen cognitieve klachten versterken (3).
• Algemene overgangssymptomen – zoals opvliegers, die indirect je slaap en focus beïnvloeden (3).

Wat betekent dit voor jou?

Het belangrijkste om te weten:

• Brain fog tijdens de overgang is meestal tijdelijk en hangt samen met hormonale veranderingen (1, 2).
  
• Factoren zoals slaap, stress en stemming spelen een grote rol en kunnen actief worden aangepakt.

Wat kun je zelf doen bij brain fog in de overgang?

Hoewel brain fog vervelend kan zijn, zijn er factoren waar je zelf invloed op hebt. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat vooral leefstijl een belangrijke rol speelt bij cognitieve klachten tijdens de overgang (3).

• Zorg voor rust en regelmaat – vaste slaap- en eetmomenten helpen je brein.
• Ondersteun je slaap – een goede nachtrust is essentieel voor geheugen en concentratie (3).
• Beweeg regelmatig – beweging ondersteunt de doorbloeding van de hersenen.
• Verminder stress – stress en mentale overbelasting versterken brain fog-klachten (3,4).
• Wees mild voor jezelf – brain fog is geen falen, maar een signaal van een lichaam in verandering.

Daarnaast kunnen ook de volgende manieren verlichting bieden:

• Hormonale begeleiding: bespreek met je arts wat in jouw situatie passend is.
• Het juiste perspectief: weten dat dit een fase is, kan al rust geven.
• Supplementen: sommige natuurlijke supplementen kunnen een aanvulling bieden om je focus en geheugen te ondersteunen. zie Brain+

Veel vrouwen ervaren al verlichting wanneer ze hun dag iets rustiger inrichten en beter naar hun lichaam luisteren.

Conclusie

Brain fog tijdens de overgang is een veelvoorkomend verschijnsel dat grotendeels verklaard kan worden door hormonale veranderingen. Het is geen teken van ernstige cognitieve achteruitgang, maar het kan wél vervelend zijn in je dagelijks leven. Met de juiste kennis, ondersteuning en aandacht voor slaap, stress en leefstijl kun je deze fase beter doorstaan.

Bronnen 

1. Zhu, C., Thomas, E. H. X., Li, Q., Arunogiri, S., Thomas, N., & Gurvich, C. (2023). Evaluation of the Everyday Memory Questionnaire-Revised in a menopausal population: Understanding the brain fog during menopause. Menopause. doi:10.1097/GME.0000000000002256
2. Systematic review and narrative synthesis of cognition in perimenopause: The role of risk factors and menopausal symptoms (2022). Menopause. doi:10.1016/j.maturitas.2022.08.001
3. Williams, M., & Maki, P. M. (2025). A review of cognitive, sleep, and mood changes in the menopausal transition: Beyond vasomotor symptoms. Obstetrics & Gynecology. doi:10.1097/AOG.0000000000005914
4. Maki, P. M., & Jaff, N. G. (2024). Menopause and brain fog: How to counsel and treat midlife women. Menopause. doi:10.1097/GME.0000000000002382